KANCELARIA NOTARIALNA WASILKÓW

Darowizna

NOTARIUSZ WASILKÓW - UMOWA DAROWIZNY

Definicja czynności

Umowa darowizny polega na tym, że darczyńca zobowiązuje się do nieodpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku, a obdarowany to świadczenie przyjmuje. Mówiąc prościej, darczyńca przekazuje coś wartościowego (np. nieruchomość, sumę pieniędzy, samochód) obdarowanemu za darmo, z czystej chęci przysporzenia mu korzyści. Co ważne, polskie prawo wymaga, by darowizna nieruchomości (takiej jak mieszkanie, dom, działka) była dokonana w formie aktu notarialnego. Darowizna nieruchomości zawsze musi być aktem notarialnym – inaczej będzie nieważna, tak samo jak przy sprzedaży (wynika to z art. 158 Kodeksu cywilnego stosowanego do przeniesienia własności nieruchomości). Natomiast darowizny innych przedmiotów (np. pieniędzy, ruchomości) co do zasady mogą być dokonane bez aktu notarialnego, o ile zostały wykonane – w takim przypadku nawet ustna umowa darowizny staje się ważna z chwilą spełnienia świadczenia. Przykładowo: jeśli ktoś obieca darować określoną sumę pieniędzy w przyszłości, powinien to zrobić aktem notarialnym; ale jeśli od razu przekaże pieniądze przelewem, umowa darowizny jest ważna mimo braku formy aktu.

W praktyce jednak, gdy w grę wchodzą większe kwoty lub ważne składniki majątku, często strony decydują się na sporządzenie umowy darowizny w formie aktu notarialnego nawet dla rzeczy ruchomych – dla pewności prawnej i udokumentowania faktu przekazania darowizny. Notariusz spisze treść umowy, w której darczyńca oświadcza, że daruje dany przedmiot, a obdarowany oświadcza, że tę darowiznę przyjmuje (to przyjęcie jest wymagane, aby darowizna doszła do skutku). Akt notarialny darowizny przenosi własność rzeczy na obdarowanego z chwilą podpisania, o ile w umowie nie postanowiono inaczej (np. przeniesienie własności nastąpi później).

Skutki prawne

Zawarcie umowy darowizny rodzi skutki zbliżone do umowy sprzedaży, z tą różnicą, że nie ma świadczenia wzajemnego (zapłaty). Obdarowany nabywa własność przedmiotu darowizny i od tej chwili staje się jego prawowitym właścicielem ze wszystkimi konsekwencjami (ma prawo rozporządzać rzeczą, ciąży na nim odpowiedzialność za jej utrzymanie itp.). Darczyńca natomiast traci własność i nie może żądać niczego w zamian – darowizna jest nieodpłatna. Kodeks cywilny przewiduje jednak pewne sytuacje szczególne, np. możliwość odwołania darowizny już dokonanej, jeśli obdarowany dopuścił się rażącej niewdzięczności wobec darczyńcy (co jest wyjątkiem od zasady nieodwracalności darowizn). Darowizna może być także odwołana przed wykonaniem (gdy nastąpił np. drastyczny spadek stanu majątkowego darczyńcy po przyrzeczeniu darowizny). Te kwestie jednak wymagają późniejszego dochodzenia swoich praw na drodze prawnej i nie są automatyczne.

Jeśli chodzi o skutki podatkowe, to darowizny podlegają podatkowi od spadków i darowizn. Stawka podatku zależy od wartości darowizny oraz od pokrewieństwa między darczyńcą a obdarowanym. Najbliższa rodzina (tzw. grupa zerowa: małżonek, zstępni – dzieci, wnuki, wstępni – rodzice, dziadkowie, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) jest co do zasady zwolniona z podatku od darowizny, ale pod warunkiem zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Jeżeli obdarowany z najbliższej rodziny nie zgłosi darowizny w terminie, straci zwolnienie i podatek będzie musiał zapłacić. W przypadku dalszej rodziny lub osób obcych, obowiązują kwoty wolne i różne stawki podatku w zależności od grupy podatkowej. Uwaga: gdy darowizna dokonywana jest w formie aktu notarialnego, obowiązek zgłoszenia do urzędu skarbowego spoczywa na notariuszu – notariusz pobiera należny podatek od spadków i darowizn (jeśli występuje) i przesyła deklarację do urzędu. Oznacza to, że obdarowany nie musi już samodzielnie nic zgłaszać – akt notarialny zastępuje to zgłoszenie, co jest wygodne i bezpieczne (brak ryzyka przekroczenia terminu). Jeżeli darowizna korzysta ze zwolnienia (np. dla dziecka), notariusz sporządzi odpowiednie zgłoszenie SD-Z2 i przekaże do urzędu.

Korzyści

Dlaczego warto sporządzić darowiznę u notariusza? Zwłaszcza w przypadku nieruchomości jest to wymóg prawny, ale nawet przy innych darowiznach forma aktu notarialnego niesie liczne korzyści:

• Bezpieczeństwo i pewność – akt notarialny to urzędowe potwierdzenie przekazania własności. Obdarowany zyskuje mocny dowód swojego prawa, a darczyńca – dowód dokonania darowizny na wypadek ewentualnych sporów rodzinnych czy roszczeń. Dokument sporządzony przez notariusza trudno podważyć, a treść jest jasna i zgodna z prawem.
• Wygoda w rozliczeniach podatkowych – jak wspomniano, notariusz zajmuje się zgłoszeniem darowizny do fiskusa i pobraniem podatku (jeśli należny). Nie trzeba samemu wypełniać deklaracji SD-Z2 czy SD-3, co eliminuje ryzyko błędów i kar za niedopełnienie formalności.
• Doradztwo prawne – notariusz przy sporządzaniu darowizny doradzi, jaka forma będzie najlepsza. Np. zaproponuje odpowiednie zapisy zabezpieczające darczyńcę (jak prawo darczyńcy do odwołania darowizny w określonych sytuacjach lub ustanowienie na jego rzecz służebności mieszkania, jeśli np. rodzice darują dom dziecku, ale chcą dalej w nim mieszkać). Dzięki temu darowizna może być dostosowana do potrzeb stron.
• Oszczędność kosztów w rodzinie – przekazywanie majątku w formie darowizny między bliskimi jest często sposobem na uniknięcie formalności spadkowych w przyszłości. Darowizna notarialna od razu reguluje kwestię własności za życia darczyńcy. Po jego śmierci przedmiot darowany nie wchodzi już do spadku, co może uprościć sprawy spadkowe (choć należy pamiętać o zachowku – obdarowanie jednego spadkobiercy za życia może rodzić roszczenia o zachowek innych po śmierci darczyńcy).
• Natychmiastowa skuteczność – w momencie zawarcia aktu notarialnego własność przechodzi na obdarowanego. Notariusz, podobnie jak przy sprzedaży, może złożyć wniosek o wpis do księgi wieczystej (przy darowiźnie nieruchomości), co przyspiesza formalne potwierdzenie prawa własności obdarowanego w rejestrach.
• Możliwość ustanowienia dodatkowych klauzul – np. darczyńca może zastrzec sobie służebność osobistą mieszkania (prawo dożywotniego zamieszkiwania w darowanym domu/mieszkaniu) lub użytkowanie darowanej nieruchomości. Akt notarialny jest właściwą formą, by takie prawa ustanowić jednocześnie z darowizną, zapewniając darczyńcy pewne zabezpieczenie.

tel: 575 115 621

e-mail: kancelaria@notariusz-wasilkow.pl

Wasilków ul. Grodzieńska 35

Poniedziałek: 11:00 – 17:00

Wtorek – Piątek: 9:00-15:00

Wymagane dokumenty

Przygotowując się do aktu darowizny, należy zgromadzić podobne dokumenty jak przy umowie sprzedaży, z pewnymi różnicami:

• Dane darczyńcy i obdarowanego – imiona, nazwiska, imiona rodziców, stan cywilny, dokumenty tożsamości (dowód osobisty/paszport), PESEL, adresy. Jeśli stroną jest osoba prawna – odpis KRS, umowa spółki, dane reprezentanta.
• Tytuł własności darczyńcy – dokument potwierdzający, że darczyńca ma prawo do rzeczy, którą chce podarować. W przypadku nieruchomości – poprzedni akt notarialny nabycia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, umowa sprzedaży, darowizny etc. dotyczące tej nieruchomości. Jeśli darczyńca sam dostał tę nieruchomość w drodze darowizny lub spadku, powinien to udokumentować.
• Numer księgi wieczystej (dla nieruchomości mającej KW) – notariusz zweryfikuje stan prawny. Jeśli nieruchomość nie ma księgi (np. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), wymagane będzie zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej potwierdzające tytuł prawny oraz brak przeciwwskazań do dokonania darowizny.
• Wypisy z rejestru gruntów / lokali – analogicznie jak przy sprzedaży: dla odrębnej nieruchomości lokalowej – wypis z rejestru lokali i gruntów; dla działki gruntowej – wypis z rejestru gruntów, z kartoteki budynków (jeśli zabudowana) itp..
• Zaświadczenia – w przypadku darowizny nieruchomości również mogą być potrzebne zaświadczenia z urzędu gminy o planie zagospodarowania, rewitalizacji czy lasach (jeśli grunt).
• Dokumenty stanu cywilnego – jeśli darczyńcą lub obdarowanym jest osoba pozostająca w związku małżeńskim, a przedmiot darowizny wchodzi w majątek wspólny, może być potrzebna zgoda małżonka (np. gdy małżonkowie wspólnie darują coś lub gdy obdarowany w trakcie małżeństwa nabywa – choć tu akurat obdarowany nabywa do majątku osobistego, jeśli darowizna nie jest dla obojga). Na wszelki wypadek, przy dużych darowiznach wewnątrz małżeństwa, notariusz może poprosić o akt małżeństwa i sprawdzenie ustroju majątkowego (czy nie ma rozdzielności).
• Informacje podatkowe – notariusz zapyta o stopień pokrewieństwa między darczyńcą a obdarowanym, by prawidłowo zastosować zwolnienia podatkowe. W zależności od tego, strony mogą być poproszone o podanie dodatkowych danych (np. pokrewieństwo należy wykazać aktami stanu cywilnego: akt urodzenia, akt małżeństwa wykazujący zmianę nazwiska itp., szczególnie jeśli nie jest oczywiste z dokumentów tożsamości). Np. gdy babcia daruje wnukowi, wnuk powinien okazać swój akt urodzenia, by wykazać że jego rodzicem jest dziecko darczyńcy – to potwierdza uprawnienie do zwolnienia podatkowego.
• Ewentualne umowy dotyczące darowanej rzeczy – np. jeśli darczyńca wynajmuje komuś mieszkanie będące przedmiotem darowizny, dobrze jest dostarczyć notariuszowi kopię umowy najmu (aby wpisać w akcie, że obdarowany przejmuje lokal z najemcą). To nie jest obowiązkowe, ale praktyczne.
• Oświadczenia stron – analogiczne jak przy sprzedaży, np. o braku obciążeń, o braku zaległości podatkowych dotyczących nieruchomości itd.

Mini ściągawka: O czym należy pamiętać?

Obowiązkowa forma aktu – dotyczy darowizny nieruchomości oraz obietnicy darowizny niewykonanej od razu. Jeśli darczyńca już spełnił świadczenie (np. przekazał pieniądze), umowa staje się ważna bez aktu, ale brak notarialnego potwierdzenia może utrudnić udowodnienie, że to była darowizna, a nie np. pożyczka – stąd i tak warto sporządzić umowę pisemną.

Odwołanie darowizny – w akcie notarialnym nie da się wyłączyć możliwości odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego – to uprawnienie ustawowe darczyńcy. Nie oznacza to jednak, że drobne konflikty pozwolą odwołać darowiznę. Musiałoby dojść do poważnych przewinień obdarowanego. Ewentualne odwołanie wymaga oświadczenia darczyńcy (najlepiej znów notarialnego) i jeśli obdarowany nie chce zwrócić daru, sprawa może trafić do sądu. Pamiętajmy, że termin na odwołanie to 1 rok od dowiedzenia się o niewdzięczności.

Darowizna a zachowek – jeśli darczyńca za życia rozdysponuje majątek między niektórych spadkobierców, to po jego śmierci pominięci mogą żądać zachowku od obdarowanych. Darowizny dokonane na 10 lat przed śmiercią i na rzecz spadkobierców są brane pod uwagę przy obliczaniu zachowku. Warto to mieć na względzie przy planowaniu sukcesji rodzinnej.

Koszty – darowizna notarialna kosztuje: taksa notarialna zależy od wartości (tabelarycznie, jak przy sprzedaży), ale często notariusze stosują niższą stawkę w przypadku darowizn rodzinnych. Do tego VAT 23%, opłata sądowa (200 zł wpis własności do KW), podatek od darowizny (jeśli jest, to płaci się go u notariusza). Warto zapytać o orientacyjny koszt przed sporządzeniem aktu.

Podatek od darowizny – najbliższa rodzina jest zwolniona, ale trzeba zgłosić darowiznę do US w 6 miesięcy (chyba że akt notarialny, wtedy notariusz to robi). Dalsza rodzina i obcy – mają niższe kwoty wolne i wyższe stawki, warto sprawdzić próg zwolnienia .

Służebność mieszkania dla darczyńcy – popularne rozwiązanie: rodzice darują dziecku dom, ale zabezpieczają sobie prawo do dożywotniego zamieszkania określonych pomieszczeń. Taka służebność osobista może być ustanowiona w akcie darowizny. Uprawnienie to zapewnia darczyńcom spokojne korzystanie z domu nawet po zmianie właściciela (obdarowany musi to respektować).

Ubezwłasnowolnienie / małoletni – osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie może samodzielnie dokonać darowizny ani jej przyjąć – działa za nią opiekun lub kurator za zgodą sądu. Małoletni (poniżej 18 lat) może być obdarowany (rodzic przyjmuje w jego imieniu z zgodą sądu, jeśli darowizna obciążona jest obowiązkami, ale darowizna czystego majątku zwykle nie wymaga zgody sądu na przyjęcie), ale co do zasady małoletni nie może nikomu nic darować bez zgody sądu. Notariusz będzie czuwał, by w czynności uczestniczyły tylko osoby mające zdolność do jej dokonania, ewentualnie zaopatrzone w odpowiednie zgody sądowe.

Zgoda małżonka – darowizna z majątku wspólnego małżonków (np. nieruchomości należącej do obojga) wymaga udziału obojga jako darczyńców. Jeśli zaś darczyńcą jest jedno z małżonków, ale przedmiot należy do majątku wspólnego, drugi małżonek musi wyrazić zgodę na darowiznę. Podobnie obdarowany, jeśli pozostaje w wspólności majątkowej i darowizna ma wejść do majątku wspólnego (co następuje z mocy prawa, chyba że darczyńca postanowi inaczej w akcie), to nie potrzebuje zgody małżonka na przyjęcie – przyjęcie darowizny nie wymaga zgody drugiego małżonka, bo to przysporzenie, nie rozporządzenie majątkiem wspólnym.

Darowizna pieniędzy a przelew – by skorzystać ze zwolnienia podatkowego, obdarowany powinien mieć dowód przekazania pieniędzy (przelew bankowy, przekaz pocztowy). Gotówkowe darowizny w rodzinie też są zwolnione, ale trudniej udowodnić ich przekazanie. Lepiej więc duże kwoty przekazywać przelewem z tytułem „darowizna dla…”. Jeśli jest akt notarialny, to dowód jest w akcie, a notariusz i tak zwykle zaleca dokonanie przelewu jako realizacji umowy.