KANCELARIA NOTARIALNA WASILKÓW

Akt poświadczenia dziedziczenia

NOTARIUSZ WASILKÓW – AKT POŚWIADCZENIA DZIEDZICZENIA

Definicja czynności

Akt poświadczenia dziedziczenia (APD) to dokument sporządzony przez notariusza, który oficjalnie potwierdza, kto jest spadkobiercą określonej osoby zmarłej (spadkodawcy) i w jakich częściach dziedziczy spadek. Innymi słowy, jest to notarialny odpowiednik wyroku sądu stwierdzającego nabycie spadku. Akt poświadczenia dziedziczenia nie jest klasycznym aktem notarialnym, lecz osobną czynnością notarialną (sporządza się go w formie protokołu i aktu poświadczenia), ale wywołuje takie same skutki jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Dzięki niemu spadkobiercy zyskują dokument potwierdzający ich prawa do spadku, który jest honorowany przez banki, sądy, urzędy itd.

Procedura notarialna składa się z dwóch etapów: spisania protokołu dziedziczenia oraz sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. W protokole notariusz odnotowuje wszelkie oświadczenia stron, w tym oświadczenia spadkowe (czyli o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku) jeśli są składane, oraz zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia. Na podstawie protokołu notariusz sporządza właściwy akt poświadczenia dziedziczenia, który zawiera wskazanie spadkobierców i ich udziałów w spadku oraz ewentualnie zapisobierców windykacyjnych. Następnie notariusz dokonuje rejestracji aktu w Rejestrze Spadkowym prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną – dopiero z chwilą zarejestrowania akt nabiera mocy prawnej. Zarejestrowany APD jest ostatecznym potwierdzeniem dziedziczenia.

Skutki prawne

Akt poświadczenia dziedziczenia ma taką samą moc prawną jak orzeczenie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Oznacza to, że jest oficjalnym dowodem przejścia praw majątkowych po zmarłym na jego spadkobierców. Na jego podstawie spadkobiercy mogą np. wpisać się do księgi wieczystej jako właściciele odziedziczonej nieruchomości, wypłacić środki z rachunku bankowego zmarłego, przenieść własność udziałów w firmie itp.

Sporządzenie APD zamyka etap tzw. formalnego stwierdzenia dziedziczenia – od tej chwili krąg spadkobierców i ich udziały są ustalone raz na zawsze. Jeśli później znalazłby się np. inny testament lub nieznany spadkobierca, podważenie aktu poświadczenia dziedziczenia jest możliwe tylko na drodze sądowej (wniesienie pozwu o uchylenie aktu, podobnie jak w przypadku wzruszenia postanowienia sądu). Co do zasady jednak, APD daje pewność co do praw do spadku.

Notarialne poświadczenie dziedziczenia rodzi też skutki podatkowe – notariusz przesyła do urzędu skarbowego wypis protokołu dziedziczenia, co zawiera m.in. informacje potrzebne do wymiaru podatku od spadków (jeśli taki wystąpi). Obecnie najbliższa rodzina jest zwolniona z podatku, ale musi złożyć zgłoszenie SD-Z2; uwaga: sporządzenie APD nie zastępuje tego zgłoszenia, więc spadkobiercy zwolnieni muszą i tak w ciągu 6 miesięcy od aktu złożyć w US ten druk (chyba że w protokole podadzą dane do zgłoszenia – notariusz może pomóc w jego wypełnieniu, ale formalnie obowiązek ciąży na spadkobiercach).

Z chwilą zarejestrowania APD spadkobiercy stają się właścicielami poszczególnych składników majątku spadkowego z mocą wsteczną od momentu otwarcia spadku (czyli od śmierci spadkodawcy). Potwierdza to możliwość, by np. dokonane już czynności prawne dotyczące spadku (sprzedaż rzeczy spadkowych przez jednego ze spadkobierców przed formalnym poświadczeniem dziedziczenia) zostały niejako zalegalizowane, o ile dokonali ich faktyczni spadkobiercy.

Akt poświadczenia dziedziczenia wpisuje się do Rejestru Spadkowego – to centralna baza, w której można sprawdzić, czy po danej osobie sporządzono APD (oraz gdzie). Dzięki temu wyklucza się sytuację podwójnego poświadczenia dziedziczenia po tym samym spadkodawcy (system nie pozwoli zarejestrować dwóch APD dla jednego spadku). Spadkobiercy mają wybór, czy uzyskać stwierdzenie spadku u notariusza czy iść do sądu – APD jest równorzędne z postanowieniem sądu. Wyjątkiem są przypadki, gdy do dziedziczenia powołany jest obywatel innego państwa lub gdy w skład spadku wchodzą nieruchomości położone za granicą – wtedy poświadczenie dziedziczenia przez polskiego notariusza jest wykluczone (musi zająć się tym sąd). Także, jak wspomniano, jeśli choć jedna osoba uprawniona nie może być obecna lub odmawia zgody, notariusz nie sporządzi aktu i sprawę trzeba skierować do sądu.

Korzyści

Dlaczego warto skorzystać z notarialnego poświadczenia dziedziczenia?

  • Szybkość – całą procedurę można załatwić od ręki podczas jednej wizyty u notariusza, trwającej zwykle 1-2 godziny. W sądzie postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku trwa często kilka miesięcy (trzeba złożyć wniosek, czekać na termin posiedzenia). U notariusza od razu wychodzimy z dokumentem potwierdzającym dziedziczenie.
  • Wygoda – termin wizyty można umówić dogodnie dla wszystkich zainteresowanych. Nie ma formalizmu rozprawy sądowej, przesłuchań świadków (chyba że testament ustny, ale to do notariusza i tak nie trafi). Atmosfera jest bardziej kameralna, co ma znaczenie zwłaszcza gdy rodzina w żałobie nie chce dodatkowego stresu.
  • Kompleksowość – notariusz od razu sporządzi potrzebne dokumenty: protokół dziedziczenia, akt poświadczenia i dopilnuje rejestracji. Dodatkowo może na życzenie przygotować odpisy do różnych celów. W razie potrzeby notariusz sporządzi też od razu protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu (jeśli przynosimy testament własnoręczny), co jest wymagane prawem.
  • Pewność prawna – notariusz sprawdza stan cywilny, pokrewieństwo, tożsamość uczestników, ważność testamentu – czyli wszystkie aspekty, które potem mogłyby budzić wątpliwości. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko, że coś przeoczymy (np. istnienie innego spadkobiercy). Jeżeli w dokumentach wyjdzie, że zmarły miał dziecko, o którym rodzina nie wiedziała – trzeba je ująć. To chroni przed pominięciem kogoś.
  • Brak rozpraw – często psychologiczną korzyścią jest uniknięcie “chodzenia po sądach”. Dla ludzi, którzy nie są obyci z wymiarem sprawiedliwości, to duży komfort, że wszystko załatwią w kancelarii.
  • Natychmiastowa wykonalność – akt poświadczenia dziedziczenia ma nadaną klauzulę wykonalności z mocy prawa co do obowiązku wydania przedmiotów spadkowych (art. 95n §2 PrNot) – w praktyce oznacza to, że np. można z nim od razu iść do banku po pieniądze z konta zmarłego, a bank musi je wypłacić spadkobiercom, bo APD jest dla niego podstawą jak wyrok sądu.
  • Porozumienie rodzinne – wizyta u notariusza niejako wymusza zgodną współpracę spadkobierców. Jeżeli są w konflikcie i tak by nie doszli do porozumienia, to do aktu nie dojdzie. Ale jeśli się zbierają razem, to często korzystają od razu z okazji by omówić i załatwić inne sprawy (np. podział przedmiotów, plan działu spadku). Notariusz może udzielić informacji, jak dalej przeprowadzić dział spadku (tego APD już nie obejmuje, to osobna czynność).

tel: 575 115 621

e-mail: kancelaria@notariusz-wasilkow.pl

Wasilków ul. Grodzieńska 35 

Poniedziałek: 11:00 – 17:00

Wtorek – Piątek: 9:00-15:00

Wymagane dokumenty

Aby notariusz mógł sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, należy dostarczyć:

  • Dokumenty tożsamości – dowód osobisty lub paszport każdego uczestnika (spadkobierców, osób biorących udział).
  • Odpis aktu zgonu spadkodawcy – podstawowy dokument potwierdzający śmierć i datę śmierci spadkodawcy. Oryginał odpisu aktu zgonu wydaje Urząd Stanu Cywilnego miejsca zgonu.
  • Numer PESEL spadkodawcy – często jest na akcie zgonu, ale bywa że nie. Jeśli nie ma, trzeba dostarczyć zaświadczenie o numerze PESEL zmarłego (wydaje urząd miasta/gminy właściwy dla ostatniego miejsca zameldowania zmarłego, ewentualnie można okazać stary dowód osobisty unieważniony).
  • Odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców ustawowych – w celu wykazania pokrewieństwa:
    • odpis aktu urodzenia – dla dzieci spadkodawcy (jeśli nie zawierały małżeństwa),
    • odpis aktu małżeństwa – dla małżonka spadkodawcy oraz dla córek spadkodawcy, które zmieniły nazwisko przez ślub,
    • odpis aktu urodzenia spadkodawcy – czasem potrzebny, by ustalić np. jego nazwisko rodowe czy rodziców (choć zwykle akt zgonu ma te dane).
      Te dokumenty pozwalają notariuszowi ustalić krąg osób dziedziczących z ustawy. Jeśli np. zmarły był wdowcem i bezdzietny, to trzeba przedstawić odpis jego aktu urodzenia (żeby znać rodziców) i akty zgonu rodziców, ewentualnie akty urodzenia rodzeństwa itd., czyli dokumenty pozwalające wywieść kto jest kolejnym uprawnionym. Im dalsza rodzina, tym więcej dokumentów bywa potrzebne. Notariusz poinformuje zawczasu, co przygotować.
  • Testament – jeżeli zmarły zostawił testament (pisemny, notarialny, inny), należy dostarczyć jego oryginał. Notariusz dokona jego otwarcia i ogłoszenia (sporządzając odpowiedni protokół). Jeśli testament był notarialny, notariusz znajdzie go w rejestrze testamentów lub wśród dokumentów zmarłego (często spadkobiercy mają wypis). Bez oryginału własnoręcznego testamentu notariusz nie może go honorować – trzeba by iść do sądu.
  • Inne dokumenty dotyczące spadku – np. odpisy aktów zgonu innych osób, które mogły dziedziczyć, ale zmarły wcześniej (np. jeśli dziecko spadkodawcy zmarło przed nim, to jego udział przechodzi na jego dzieci – trzeba przedstawić akt zgonu tego dziecka i akty urodzenia jego dzieci, itd.). Także jeżeli ktoś z spadkobierców odrzucił spadek wcześniej w sądzie, należy przynieść protokół odrzucenia spadku.
  • Dokumenty dot. zapisu windykacyjnego – jeżeli w testamencie notarialnym spadkodawca uczynił zapis windykacyjny (np. zapisał konkretną nieruchomość), to do aktu poświadczenia dziedziczenia należy przedstawić dowody własności tej rzeczy i numer księgi wieczystej, bo zapisobierca windykacyjny też będzie ujęty w akcie (choć nie jako spadkobierca, tylko jako osoba, która nabyła konkretny przedmiot).
  • Projekt działu spadku (opcjonalnie) – nie jest wymagany, bo dział spadku to osobna sprawa, ale zdarza się, że rodzina już przy poświadczeniu dziedziczenia chce od razu dokonać działu spadku (podziału majątku między sobą). Notariusz może wtedy od razu przygotować drugi akt – umowę o dział spadku. Wtedy potrzebne byłyby dokumenty dotyczące majątku spadkowego (np. dokumenty nieruchomości). Ale to tylko na życzenie, formalnie do samego APD nie potrzeba wykazu majątku.

Mini ściągawka: O czym należy pamiętać?

  • Wszyscy spadkobiercy muszą być obecni – bez wyjątku. Jeśli ktoś nie może przybyć osobiście (np. mieszka za granicą), notarialne poświadczenie dziedziczenia jest niemożliwe. Alternatywą jest sąd (tam można kogoś reprezentować na podstawie pełnomocnictwa szczególnego do sprawy spadkowej). Dlatego upewnij się, że termin w kancelarii pasuje każdemu zainteresowanemu.
  • 6 miesięcy od otwarcia spadku – to magiczny okres dla oświadczeń o przyjęciu/odrzuceniu spadku. Jeśli nie minęło 6 miesięcy od śmierci, trzeba przed APD złożyć takie oświadczenie (w sądzie lub u notariusza) albo zrobić to u nas na miejscu. Jeżeli ktoś chce odrzucić spadek (np. z długami), powinien to zrobić przed sporządzeniem APD – notariusz i tak tego nie zakończy, jeśli ktoś planuje odrzucić. Lepiej więc wcześniej odrzucić (pamiętając o dzieciach – one automatycznie dziedziczą, więc trzeba ewentualnie też w ich imieniu z sądu zgodę wziąć). Jeśli minęło 6 miesięcy, brak oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza z mocy prawa, więc nie trzeba nic składać.
  • Brak konfliktu – notariusz nie rozstrzyga sporów. Jeśli np. jedno z dzieci uważa, że testament jest nieważny, a drugie chce go uznać – sprawa odpada z trybu notarialnego, trzeba iść do sądu. Warunkiem jest zgoda co do wszystkich okoliczności.
  • Minorzy i osoby ubezwłasnowolnione – jeżeli w gronie spadkobierców jest osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona, jest to dopuszczalne u notariusza, ale muszą być spełnione dodatkowe warunki (reprezentacja przez opiekuna/kuratora). W praktyce często wybiera się jednak sąd w takich sytuacjach dla pewności. Notariusz oceni każdą taką sytuację indywidualnie.
  • Testamenty – przynieście wszystkie, jakie znajdziecie. Jeśli po sporządzeniu APD wypłynie nowy testament, może to unieważnić akt. Lepiej zawczasu mieć pewność. Notariusz i tak w protokole zamieszcza oświadczenie uczestników, że nic im nie wiadomo o innych testamentach poza przedłożonymi. Fałszywe oświadczenie podlega odpowiedzialności karnej.
  • Koszty – notarialne poświadczenie dziedziczenia jest niedrogie. Taksę notarialną regulują przepisy – obecnie to 100 zł + VAT za APD i 50 zł + VAT za protokół (łącznie 150 zł + VAT), plus drobne opłaty za wypisy i rejestr.
  • Ubezwłasnowolnienie / małoletni – osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie może samodzielnie dokonać darowizny ani jej przyjąć – działa za nią opiekun lub kurator za zgodą sądu. Małoletni (poniżej 18 lat) może być obdarowany (rodzic przyjmuje w jego imieniu z zgodą sądu, jeśli darowizna obciążona jest obowiązkami, ale darowizna czystego majątku zwykle nie wymaga zgody sądu na przyjęcie), ale co do zasady małoletni nie może nikomu nic darować bez zgody sądu. Notariusz będzie czuwał, by w czynności uczestniczyły tylko osoby mające zdolność do jej dokonania, ewentualnie zaopatrzone w odpowiednie zgody sądowe.
  • Możliwość działu spadku – pamiętajcie, że APD nie oznacza podziału fizycznego majątku – np. dwójka rodzeństwa dziedziczy po 1/2 domu wspólnie. Żeby każdy dostał swoją konkretną część, trzeba zrobić dział spadku (umowę u notariusza albo ugodę sądową). APD jest jednak potrzebne jako krok wstępny. Można spróbować zrobić jedno i drugie jednocześnie u notariusza, ale to wymaga zgody co do podziału i dodatkowych obliczeń (taksa od wartości).
  • Jedna kancelaria, jedno spadkobranie – poświadczenie dziedziczenia sporządza dowolny notariusz w Polsce (nie ma rejonizacji), więc można wybrać np. notariusza najbliżej miejsca zamieszkania spadkobierców. Ale gdy już raz notariusz sporządzi APD, kolejnych poświadczeń cząstkowych nie będzie – akt obejmuje cały spadek. Nie ma np. osobnego dla nieruchomości i osobnego dla czegoś – wszystko w jednym.
Przewijanie do góry